[How it’s made – số 8] Sản xuất cưa tay ngang

Trong ngành công nghiệp sản xuất gỗ, lâm nghiệp, đồ dùng quan trọng nhất mà chúng ta thường thấy đó chính là những chiếc cưa tay ngang. Chúng rất tiện dụng và hữu ích, được dùng chủ yếu để cắt cây gỗ hay một khúc gỗ lớn thành những phần và đoạn nhỏ hơn. Tuy ngày nay, con người đã chế tạo ra những máy móc như cưa máy, sử dụng xăng hoặc điện, nhưng những chiếc cưa tay ngang dùng lực cơ học vẫn rất phổ biến và thông dụng. 

Lịch sử

Ở thời kỳ các triều đại sớm nhất Ai Cập cổ đại, người ta thấy sự xuất hiện của những chiếc cưa đầu tiên được làm bằng đồng. Cưa và các mô hình cưa đã được tìm thấy trong nhiều ngữ cảnh sinh hoạt và lao động hàng ngày trong suốt lịch sử Ai Cập cổ đại. Điều đó được thể hiện qua những hình minh họa trên những bức tường các ngôi mộ cổ. Chúng ta thấy trên đó hình ảnh người thợ mộc tại nơi đây đã làm việc với các dụng cụ được coi là cưa với hình dạng và kích thước khác nhau. Hồi đó, cưa do người Ai Cập cổ đại phát minh ra có các răng chi chít bên một mặt. Cưa được sử dụng để cưa gỗ cho xây dựng nhà cửa và pháo đài, lăng mộ của các vị vua chúa.

Ở Trung Quốc, theo truyền thuyết thì cưa được phát minh bởi Lỗ Ban. Còn trong thần thoại Hy Lạp, Talos, cháu trai của Daedalus đã phát minh ra cái cưa. Trong thực tế khảo cổ, các nhà khoa học cho rằng cưa có từ thời tiền sử và có lẽ hầu hết phát triển từ thời kỳ đồ đá mới đá. Và khi đến thời kỳ đồ sắt, người ta đã có loại kim loại cứng và bền để làm cưa. Do đó, từ thời kỳ này trở đi các loại cưa phát triển không ngừng từ kích thước và hình dáng nhằm đáp ứng nhu cầu cuộc sống. (Wikipedia)

Sản xuất cưa tay

Ở trong công ty mà chúng ta sẽ xem quy trình sản xuất cưa tay, họ sản xuất cưa tay ngang với nhiều công đoạn bằng tay đòi hỏi sự chính xác và tay nghề của công nhân. Đầu tiên, vật liệu để làm ra cưa là các tấm thép mỏng. Thép được sử dụng vì nó có tính chất đặc trưng là cứng, bền, chịu ma sát tốt … Người công nhân sẽ cắt những tấm thép theo biên dạng hình chữ nhật. Họ đánh dấu những kích thước này bằng mực. Sau đó sẽ là quá trình cắt sơ bộ, người thợ đặt tấm thép nên máy cắt và cắt bằng tay nhằm đảm bảo kích thước theo chiều dài và chiều rộng. Khi đó chúng ta sẽ có những tấm thép hình chữ nhật.

Hình 1. Người thợ sử dụng máy cắt thép để tạo kích thước cho thân lưỡi cắt

Phôi thép sau khi được cắt đủ kích thước, người thợ sẽ tiến hành tạo các răng ở một mặt cạnh để tạo thành lưỡi cắt. Có rất nhiều hình dạng của lưỡi cắt: răng hình tam giác, hình lượn… Máy đột chuyển động với hành trình lên xuống sẽ đột đi các miếng kim loại trên thanh thép. Người thợ di chuyển nhịp nhàng thanh thép theo chiều dài và cuối cùng chúng ta có được lưỡi cắt sơ bộ.

Hình 2. Sử dụng máy đột tạo hình các răng của lưỡi cưa

Ví dụ như người ta làm các răng theo dạng tam giác, mỗi đoạn nhỏ có 3 răng. Khi tạo hình răng xong, người thợ sẽ dùng búa và gõ nghiêng mỗi răng đi một góc nhất định. Chiều nghiêng của 2 răng liên tiếp là ngược nhau nhằm tạo ra ma sát giúp cho lưỡi cắt có thể lấy đi được nhiều gỗ trong thân cây trong quá trình cắt. Mặt khác khi đột, các răng có thể có các khuyết tật nên nhằm đảm bảo cắt được dễ dàng, người thợ phải đánh bóng lần lượt các răng bằng dũa hoặc giấy mài. Điều này cũng đảm bảo các răng tránh được hiện tượng bị gãy răng trong quá trình sử dụng.

Hình 3. Đánh cong răng về 1 bên theo một góc nghiêng

Hình 4. Các răng được mài lại để sửa chữa các khuyết tập khi đột tạo răng

Bước tiếp theo, người thợ sẽ gắn mác của công ty sản xuất vào chính mặt cạnh của tấm thép. Ở quá trính này, người ta sử dụng dòng điện có công suất lớn để in hằn dòng chữ và logo của công ty lên sản phẩm.

Hình 5. Gác mác công ty sản xuất vào mặt bên của lưỡi cưa

Bộ phận không thể thiếu của những chiếc cưa tay ngang này chính là tay cầm. Chúng thường được làm bằng gỗ, có thể là gỗ tùng hoặc gỗ thông. Các phôi gỗ hình chữ nhật ban đầu sẽ được gá đặt trong bàn máy của máy phay CNC. Hình dạng và các công đoạn tạo hình dáng đã được người thợ lập trình sẵn dưới sự trợ giúp của máy tính. Công đoạn này hoàn toàn tự động dưới sự kiểm soát của máy móc chuyên dụng.
Sau đó, người thợ sẽ tạo một rãnh trên tay cầm để tra lưỡi cắt vào. Mắt cắt xoay tròn sẽ lấy đi phần gỗ và tạo thành một rãnh sâu với bề rộng đã được tính toán trước. Để đảm bảo tính thẩm mỹ, người thợ một lần nữa sẽ dùng băng giấy ma sát đánh bóng những phần gỗ sần sùi và các góc cạnh uốn của tay cầm.

Hình 6. Tạo hình tay cầm bằng sử dụng máy phay chuyên dụng

Tiếp theo, lưỡi cắt được tra vào tay cầm. Lúc này, người thợ sẽ đem 2 bộ phận này nhằm tạo mối ghép. Máy tiện sẽ tiện đi phần thép giúp cho ta có lỗ thông qua 2 bộ phận này. Để ghép chúng với nhau người ta sử dụng loại bu long, đai ốc chuyên dụng. Ở một số chiếc cưa khác người ta cũng có thể sử dụng các mối ghép bằng đinh tán.

Hình 7. Khoan lỗ bằng máy khoan tạo lỗ mối lắp

Hình 8. Lắp ghép tay cầm và lưỡi cắt để tạo ra sản phẩm hoàn chỉnh

Video tham khảo (Youtube):

K44cdt-tnut @ Khoa Học 247., Biên soạn

Related posts

5 Comments

  1. Archer said:

    Bạn ơi, hình dáng của lưỡi cưa có ảnh hưởng gì đến đường cắt không? Tại sao người ta phải tạo ra các răng cưa trên lưỡi cưa mà không làm thẳng như lưỡi dao? Giải thích giúp mình với 😀

    • Triệu Văn Đại said:

      Thường thì theo mình biết với những vật liệu có độ cững khác nhau có thể hình dạng lưỡi cưa sẽ khác nhau để đảm bảo được việc có thể lấy đi phần vật liệu.
      Lưỡi dao người ta chỉ sử dụng chủ yếu là cắt, thái… những vật liệu mềm hoặc mỏng. Lực sinh ra chủ yếu là lực của tay. Dao thường được mài sắc nhọn với mục đích đường tiếp xúc là nhỏ thì lực tập trung tác dụng sẽ lớn và có thể cắt theo kiểu phá vỡ liên kết giữa các phần tử vật chất !

    • Triệu Văn Đại said:

      Theo nguyên lý đó ta áp dụng cho cưa.
      Cưa hay được dùng để cắt đoạn gỗ là chính (cưa nhắc đến trong bài là cưa dùng cắt gỗ). Vì gỗ rất dày và cứng cho nên bạn không thể dùng kiểu lưỡi dao ăn ngay được 😀
      Người ta chỉ có thể lấy đi từng lớp gỗ nhỏ bằng cách đưa đi và đẩy lại để tách liên kết…. Các lưỡi cưa làm nhọn để cho bề mặt tiếp xúc sẽ ít đi, hạn chế ma sát gây kẹt cưa. Mặt khác, người ta làm lưỡi cưa có biên dạng chân to và lưỡi nhỏ để tránh hiện tượng gãy chân răng (sức bền). Phần khoảng trống giữa 2 răng có nhiệm vụ tích mùn cưa và được đẩy ra ngoài.
      Nếu làm thẳng thì càng kéo các mùn cưa sẽ càng ép chặt khiến cho kẹt cưa mà không tạo lực ma sát để có thể tách liên kết các thớ gỗ…..
      Đây là ý của mình hiểu, chắc cũng có thể có cách giải thích khác. Mong mọi người cho ý kiến !

  2. nmduc007 said:

    Lưỡi cưa có cấu tạo nghiêng bên nọ nghiêng bên kia dùng để thoát phoi bạn ạ ! Nếu không dùng để tăng khe hở để thoát phoi dễ dàng thì người ta cũng làm thẳng cho rồi.
    Tùy vào tốc độ cắt, đối tượng cắt, vật liệu làm lưỡi cắt mà hình dáng lưỡi cưa được tính toán phù hợp. Nếu không có khe hở thoát phoi, ma sát sẽ làm nóng hoặc kẹt lưỡi cưa…
    Thông thường, cứ 1 răng nghiêng phải, 1 răng đứng rồi 1 răng nghiêng trái… Sau 1 thời gian, cưa bị cùn, thợ vận hành sẽ tiến hành rửa cưa(mài từng răng) và chỉnh lại độ nghiêng của các răng(đối với cưa máy xẻ lớn, có riêng 1 công cụ để chỉnh độ nghiêng từng răng). Để biết thêm chi tiết về công việc này bạn tìm đến 1 xưởng mộc hỏi là biết cụ thể…

    • Triệu Văn Đại said:

      Ý kiến của bạn mình hoàn toàn đồng ý !
      Hình dáng của lưỡi cưa phụ thuộc vào nhiều yếu tố: vật liệu, tốc độ cắt….
      Như ở trong video minh họa thì người ta đánh búa cho răng nghiêng sang cả 2 bên kiểu so le, mình đoán là gỗ kiểu giòn, phoi gỗ (mùn cưa) tơi. Vì chiều rộng của viết cắt nếu đánh nghiêng sang cả hai bên sẽ lớn….
      Nói chung là tùy vào từng trường hợp.

*

Top