Tìm hiểu về canxi và những điều chưa biết

Canxi là khoáng chất quan trọng nhất, cần thiết nhất trong cơ thể con người. Nhưng nó cũng là thành phần khó hấp thụ, tiêu hóa và sử dụng nhất. Canxi là khoáng chất được sử dụng nhiều nhất trong cơ thể. Tính ra, đã có 179 ứng dụng khác nhau của canxi trong cơ thể người như: hình thành và duy trì răng và xương, ngăn ngừa sự mất xương liên quan tới chứng loãng xương, cần thiết cho quá trình phát triển cơ bắp, cần thiết để duy trì nhịp tim bình thường, dùng trong sự truyền dẫn của các xung thần kinh,… Ngoài ra, canxi còn khống chế sự hình thành của các enzymes và hóc-môn. Hôm nay, Khoa học 247 muốn giới thiệu một số thông tin về canxi, cách bổ sung canxi cho cơ thể và một số hiểu lầm thường gặp về canxi.

1. Vai trò của canxi trong cơ thể

Như đã nói trong phần giới thiệu, canxi có vai trò to lớn đối với sức khỏe của con người và có nhiều ứng dụng khác nhau trong cơ thể.

  • lượng canxi trong cơ thể có nhiệm vụ tạo xương và răng chắc khỏe. Gần 99% lượng canxi trong cơ thể được dùng cho nhiệm vụ này.
  • canxi còn là chất đệm dùng để trung hòa axit trong cơ thể và duy trì độ pH thích hợp
  • canxi đóng vai trò quan trọng trong hệ thống miễn dịch, giúp phát hiện sớm những tác nhân gây bệnh xâm nhập vào cơ thể
  • canxi có vai trò quan trọng trong truyền dẫn thần kinh
  • canxi đóng vai trò quan trọng trong hoạt động co giãn của cơ bắp
  • canxi tham gia vào quá trình làm đông máu, giảm thiếu máu thấm ra ngoài mao mạch. Canxi có tác dụng bổ trợ điều trị đối với một số chứng bệnh xuất huyết và những bệnh dị ứng
  • canxi có tác dụng kích hoạt enzyme nên có tác dụng giảm mỡ máu và giảm béo đối với chứng béo phì
  • canxi có tác dụng bảo vệ đường hô hấp. Những người mắc bệnh phế quản mãn tính hoặc mắc bệnh phổi nếu thường xuyên dùng canxi sẽ sớm đẩy lùi được bệnh
lượng canxi trong cơ thể có nhiệm vụ tạo xương và răng chắc khỏe. Gần 99% lượng canxi trong cơ thể được dùng cho nhiệm vụ này

Người thường xuyên uống sữa thì có hàm lượng canxi có trong cơ thể cao hơn so với những người không thường xuyên uống sữa. Tuy nhiên, không nên coi sữa là nguồn cung cấp canxi duy nhất hoặc tốt nhất cho cơ thể

2. Hậu quả của việc thiếu canxi

Việc thiếu canxi dẫn đến nhiều chứng bệnh cho cơ thể như một số ví dụ dưới đây:

  • bệnh còi xương: trước đây chúng ta cho rằng còi xương là do thiếu vitamin D, nhưng đó là một cách hiểu chưa tường tận. Nguyên nhân thực sự của bệnh còi xương là do thiếu canxi.
  • bệnh yếu xương: nguyên nhân gây bệnh là do thiếu canxi và thiếu vitamin D. Phụ nữ mang thai và sản phụ, người già yếu thường hau mắc chứng bệnh này. Chúng ta thường gặp những người phụ nữ mang thai đi lên gác, xuống gác hoặc đứng dậy rất vất vả, bước đi của họ nặng nề, nghiêng ngả, thân hình thấp đi, xương chậu biến dạng, huyết áp tăng cao, chân bị phù, nước tiểu trắng đục, loãng xương, răng lung lay, đẻ khó,…
  • chứng loãng xương: do canxi trong thức ăn không đủ để duy trì nồng độ canxi cần thiết trong máu, khi đó tuyến cận giáp nhận được thông tin này lập tức tiết ra hóc-môn tuyến giáp thúc đẩy canxi trong xương (canxi ở dạng hợp chất) chuyển thành ion canxi bổ sung vào máu để duy trì sự cân bằng canxi trong máu.
  • hiện tượng gãy xương: khi cơ thể thiếu canxi trước tiên nồng độ canxi ở máu giảm. Thông tin đó lập tức được truyền cho tuyến cận giáp trạng tiết ra hóc-môn để điều chuyển canxi từ xương bổ sung cho máu, dần dần hàm lượng canxi trong xương bị giảm, độ đậm đặc của xương kém đi, nên khi bị ngoại lực tác động thì xương dễ gãy.

3. Sự hấp thụ canxi

Việc bổ sung canxi cho cơ thể không đơn giản như chúng ta vẫn nghĩ. Có hai cách để bổ sung canxi cho cơ thể thường được áp dụng là: qua bữa ăn hàng ngày và qua cách uống các viên bổ sung canxi. Tuy nhiên, canxi trong thức ăn không hoàn toàn được hấp thụ trong ruột, có khoảng 70- 80% không được hấp thụ mà lưu lại trong phân. Trong khi đó, những viên bổ sung canxi không cung cấp canxi dạng hữu cơ cho cơ thể được mà những khoáng chất trong những viên này nằm ở dạng vô cơ, giống như những hóa chất công nghiệp. Do đó, canxi được bổ sung bằng những cách này thường được hấp thụ và sử dụng rất ít.

những viên bổ sung canxi không cung cấp canxi dạng hữu cơ cho cơ thể được mà những khoáng chất trong những viên này nằm ở dạng vô cơ, giống như những hóa chất công nghiệp

Những viên bổ sung canxi không cung cấp canxi dạng hữu cơ cho cơ thể được mà những khoáng chất trong những viên này nằm ở dạng vô cơ, giống như những hóa chất công nghiệp

Như đã nói trong phần giới thiệu, canxi là khoáng chất quan trọng nhất nhưng cũng khó được hấp thụ nhất trong cơ thể do những nguyên nhân dưới đây:

  • canxi chỉ có thể được hấp thụ và sử dụng trong cơ thể chúng ta khi có mặt đồng thời các nguyên tố khác như magie, boron. Thế nhưng hai nguyên tố này thường không bao giờ có mặt trong các loại viên bổ sung canxi và cũng thường không có trong các bữa ăn hàng ngày.
  • canxi chỉ được hấp thụ khi dạ dày có môi trường axit phù hợp.
  • canxi rất khó được hấp thụ bởi nó phản ứng và hình thành các hợp chất không hòa tan với rất nhiều ion âm khác nhau có trong thực phẩm, trong đó, các ion phốt-phát là nguyên nhân chính.
  • khi canxi đã được hòa tan, sự hấp thụ của nó lại phụ thuộc hoàn toàn vào sự có mặt của vitamin D trong ruột. Vitamin D hầu như không có mặt trong bất kỳ loại thực phẩm nào mà cơ thể chỉ có thể tự tổng hợp nó khi làn da của chúng ta tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Nếu không có vitamin D, các ion canxi sẽ không được cơ thể hấp thụ mà trôi đi trong ruột.

4. Cách bổ sung canxi khoa học

Ngày nay, y học đã nghiên cứu và tổng kết rằng nhu cầu canxi trung bình của mỗi người là 800-1000mg mỗi ngày. Những trường hợp như phụ nữ có thai và cho con bú nên bổ sung nhiều hơn. Tuy nhiên, con số này chỉ mang tính tham khảo. Ở vùng nông thôn châu Phi, người ta chỉ nạp vào cơ thể khoảng 400mg canxi mỗi ngày nhưng họ lại có xương rất chắc khỏe. Thế nhưng những người Eskimos nạp đến 3500mg canxi mỗi ngày nhưng ở tuổi 40, xương của họ đã “xuống cấp” rất nhanh.

Do vậy, điều quan trọng ở đây không phải là nạp vào cơ thể bao nhiêu canxi mà là cơ thể có thể hấp thụ bao nhiêu canxi và lượng canxi bị tan khỏi xương là bao nhiêu.

điều quan trọng ở đây không phải là nạp vào cơ thể bao nhiêu canxi mà là cơ thể có thể hấp thụ bao nhiêu canxi và lượng canxi bị tan khỏi xương là bao nhiêu

Điều quan trọng không phải là nạp vào cơ thể bao nhiêu canxi mà là cơ thể có thể hấp thụ bao nhiêu canxi và lượng canxi bị tan khỏi xương là bao nhiêu

Theo thông tin trong phần 3, canxi chỉ có thể được hấp thụ vào cơ thể dưới một số điều kiện nhất định. Thiếu những điều kiện này, dù ta có ăn thật nhiều thực phẩm giàu canxi, uống nhiều viên bổ sung canxi thì cơ thể cũng không hề hấp thụ và sử dụng được đủ canxi. Để tạo điều kiện cho sự hấp thụ canxi, chúng ta cần chú ý đến những điểm sau:

  • có thói quen uống sữa: sữa có chứa hàm lượng canxi cao, lactoza trong sữa kích thích sự hấp thụ canxi, người thường xuyên uống sữa thì có hàm lượng canxi có trong cơ thể cao hơn so với những người không thường xuyên uống sữa. Tuy nhiên, không nên coi sữa là nguồn cung cấp canxi duy nhất hoặc tốt nhất cho cơ thể
  • ăn đủ lượng protein: bổ sung đầy đủ protein sẽ có tác dụng tốt đối với sự hấp thụ canxi, nhưng hấp thụ quá nhiều protein cũng có thể làm gia tăng sự bài tiết canxi qua đường nước tiểu
  • ăn ít muối: hấp thụ nhiều natri cũng có ảnh hưởng rõ rệt đối với bài tiết canxi qua đường tiết niệu, bài tiết natri qua nước tiểu tăng thì bài tiết canxi cũng tăng, mất nhiều canxi qua đường nước tiểu thì canxi trong cơ thể cũng mất đi
  • tổng hợp đủ vitamin D: vitamin D có khả năng kích thích hấp thụ canxi, do vậy, hãy dành thời gian hoạt động ngoài trời để cơ thể có thể tự tổng hợp đủ vitamin D
  • bổ sung vitamin và khoáng chất: ngoài vitamin D, các loại vitamin C, vitamin E, vitamin K, magie, boron đều hỗ trợ sự hấp thụ của canxi và làm tăng khối lượng xương
  • tập thể dục: việc tập thể dục cũng làm tăng hiệu quả của việc hấp thụ canxi. Thay vì ra sức uống các viên bổ sung canxi, hãy tập thể dục 30 phút mỗi ngày, hoặc tập yoga đều đặn. Tập thể dục còn giúp làm tăng mật độ xương
việc tập thể dục cũng làm tăng hiệu quả của việc hấp thụ canxi. Thay vì ra sức uống các viên bổ sung canxi, hãy tập thể dục 30 phút mỗi ngày, hoặc tập yoga đều đặn. Tập thể dục còn giúp làm tăng mật độ xương

Việc tập thể dục cũng làm tăng hiệu quả của việc hấp thụ canxi. Thay vì ra sức uống các viên bổ sung canxi, hãy tập thể dục 30 phút mỗi ngày, hoặc tập yoga đều đặn

  • không ăn quá nhiều xenlulo: thực phẩm chứa nhiều xenlulô có thể làm giảm sự hấp thụ canxi của ruột, làm cho nhu cầu canxi gia tăng
  • không ăn quá nhiều thức ăn chứa axit: canxi trong thức ăn không hoàn toàn được hấp thụ trong ruột, có khoảng 70- 80% không được háp thụ mà lưu lại trong phân; chủ yếu là do ion canxi kết hợp với các ion dương trong thực phẩm như axit phytic, axit ôxalic và axit béo,… tạo thành muối canxi không hoà tan
  • không ăn nhiều chất béo: tiêu hoá chất béo không thoả đáng có thể làm giảm sự hấp thụ canxi, nguyên nhân có thể là do canxi kết hợp với axit béo không hấp thụ tạo nên canxi đen, bài tiết ra ngoài theo phân
  • không uống các thức uống như soda: soda chứa rất nhiều phốt pho, mà chất này phản ứng với các ion canxi và tạo thành các thành phần không hòa tan, khiến canxi bị bài tiết khỏi cơ thể. Soda cũng mang tính axit cao, mà canxi là chất đệm nhằm trung hòa axit trong cơ thể và duy trì độ pH thích hợp. Uống soda đồng nghĩa với việc chúng ta vứt bỏ đi một lượng lớn canxi trong cơ thể.
  • không uống rượu và hút thuốc lá: những người uống rượu và hút thuốc lá thường xuyên không chỉ bị thiếu dinh dưỡng nói chung mà còn có nguy cơ cao về bệnh mất xương và gãy xương.

Ngày nay, rất nhiều sản phẩm được quảng cáo là có khả năng ngăn ngừa bệnh loãng xương hiệu quả như các loại sữa canxi cao, các loại viên uống bổ sung canxi,… Nhưng hiệu quả của những sản phẩm này tới đâu thì tùy thuộc rất nhiều vào từng trường hợp người bệnh. Chỉ có cách hiểu biết đúng đắn về canxi và quá trình hấp thụ canxi trong cơ thể mới giúp chúng ta tự mình chăm sóc sức khỏe cho bản thân một cách hiệu quả và kinh tế nhất. Chúc các bạn thành công.

Lily @ Khoa học 247., Biên soạn

Authors

Related posts

*

Top