Phòng bệnh đường hô hấp cho trẻ

Sức đề kháng của trẻ sơ sinh đối với những bệnh thông thường được hình thành nhờ sữa mẹ thông qua những kháng thể có trong sữa mẹ đồng thời  trẻ còn được bảo vệ bởi các yếu tố miễn dịch mà mẹ truyền cho trong quá trình mang thai. Do đó, trẻ sơ sinh được bú mẹ hoàn toàn thường không bị đau ốm trong suốt 4 tháng đầu. Đối với một số bệnh mà sữa mẹ không có kháng thể như bệnh lao, bệnh ho gà, bệnh bạch hầu,… thì cần áp dụng tiêm chủng để tạo kháng thể cho cơ thể.

Tuy nhiên, từ 5 tháng tuổi trở đi, có sự thay đổi lớn về sức đề kháng của trẻ đối với các loại bệnh tật. Giai đoạn trẻ 5-6 tháng tuổi được gọi là giai đoạn “cửa sổ miễn dịch” – nghĩa là cơ thể trẻ bắt đầu thay đổi cách chống đỡ với các yếu tố gây bệnh. Bắt đầu từ tháng thứ 5 trở đi, cơ thể trẻ tự hình thành khả năng miễn dịch riêng của mình khi tiếp xúc với các yếu tố gây bệnh môi trường. Vì thế trẻ hay mắc các bệnh nhiễm khuẩn vào giai đoạn này.

Đường hô hấp chính là con đường mà nhiều mầm bệnh (virus, vi khuẩn) dễ dàng xâm nhập khi chúng ta hít thở. Đối với trẻ, do đường thở ngắn và hẹp nên mầm bệnh càng dễ lây lan hơn. Chính vì vậy, các bệnh về đường hô hấp là những bệnh thường gặp nhất ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, do hệ miễn dịch còn chưa phát triển hoàn chính. Để chăm sóc con tốt nhất, các bà mẹ nên tìm hiểu về những cách phòng tránh các bệnh về đường hô hấp cho trẻ.

1. Bệnh đường hô hấp gồm những bệnh nào?

Các bệnh đường hô hấp được chia thành: viêm đường hô hấp trên và  viêm đường hô hấp dưới.

  • Viêm đường hô hấp trên: đường hô hấp trên bao gồm mũi, hầu, họng, xoang và cả thanh quản. Hệ thống hô hấp trên có chức năng chủ yếu là lấy không khí bên ngoài cơ thể, làm ẩm, sưởi ấm và lọc không khí trước khi đưa vào phổi.
    Viêm đường hô hấp trên không phải là một bệnh mà là một tổ hợp bệnh bao gồm: cảm lạnh, viêm mũi họng, viêm họng, viêm xoang, viêm thanh quản. Viêm đường hô hấp trên do nhiều căn nguyên khác nhau, có thể do dị ứng với thời tiết, với các loại dị nguyên khác nhau (kháng nguyên) có trong không khí, trong bụi hoặc tác động của hóa chất, khói thuốc lá (hút hoặc hít phải khói thuốc lá, thuốc lào do người khác nhả ra) hoặc do vi sinh vật gây bệnh (vi nấm, vi khuẩn, virus). Những triệu chứng chủ yếu bao gồm: sốt cao, hắt hơi, sổ mũi, chảy mũi, ngạt mũi, tắc mũi, đau rát họng, ho, khàn tiếng, lạc tiếng, giọng mũi, khản đặc có khi mất tiếng, mệt mỏi, đau đầu, đau mỏi cơ khớp…
    Bệnh viêm đường hô hấp trên thường xuất hiện theo mùa, nhất là mùa đông, mùa hanh khô, trùng với mùa của bệnh hen, viêm phế quản mạn, viêm phổi. Mặc dù là loại bệnh “tự khỏi” nhưng những phiền toái do chúng gây ra cũng đủ tạo ra những thiệt hại đáng kể về sức khoẻ và kinh tế.
  • Viêm đường hô hấp dưới: viêm hô hấp trên nếu không được điều trị có thể tiến triển thành viêm hô hấp dưới như viêm thanh quản, viêm phế quản, viêm tiểu phế quản (viêm những cuống phổi cực nhỏ) hay viêm phổi. Các triệu chứng của viêm đường hô hấp dưới rất khác nhau, tùy thuộc vào vị trí nhiêm trùng, nhưng thường bao gồm: nghẹt mũi, chảy nước mũi, đau họng, sốt và mệt mỏi.
    Hầu hết các trường hợp nhiễm khuẩn đường hô hấp dưới ở trẻ em giữa 2 tháng và 12 tuổi đều do virus gây ra, bao gồm virus hợp bào hô hấp (respiratory syncytial vius), virus á cúm và Adenovirus.
    Trong những bệnh viêm đường hô hấp dưới thì viêm phổi là bệnh nghiêm trọng nhất, để lại những hậu quả nhiều nhất. Hầu hết viêm phổi ở trẻ em là do virus và chỉ cần điều trị triệu chứng. Các triệu chứng lâm sàng của viêm phổi virus là: bệnh xuất hiện một cách từ từ, ho không có đờm là chính, sốt nhẹ và không có triệu chứng xét nghiệm rõ rệt.

2. Cách phòng tránh bệnh đường hô hấp cho trẻ

Vào giai đoạn chuyển mùa, thời tiết thay đổi hoặc mùa lạnh là thời điểm các bệnh đường hô hấp bùng phát mạnh mẽ nhất. Để bảo vệ bé khỏi những bệnh đường hô hấp, chúng ta cần chú ý:

  • Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn đến 6 tháng và tiếp tục bú mẹ đến 2 tuổi
  • Tăng cường khả năng miễn dịch cho trẻ thông qua chế độ ăn uống hợp lý. Nếu trẻ dưới 6 tháng, tích cực cho con bú mẹ. Nếu trẻ đã ăn dặm, chú ý bổ sung các dưỡng chất cần thiết cho hệ miễn dịch, bao gồm:
    Vitamin A: đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các tế bào da, đường tiêu hóa và tế bào biểu mô phổi, tạo thành “hàng rào” chính bảo vệ trẻ khỏi các yếu tố từ môi trường bên ngoài.
    Vitamin C: giúp tăng cường sản sinh tế bào bạch cầu và kháng thể gồm interferon kháng thể. Interferon bao phủ lên bề mặt tế bào giúp hạn chế sự xâm nhập của virus.
    Vitamin D: tăng cường khả năng miễn dịch cho cơ thể
    Vitamin E: kích thích sự sản sinh các tế bào diệt vi khuẩn tự nhiên và tế bào B giúp sản sinh kháng thể chống lại vi khuẩn.
    Kẽm: Kẽm rất quan trọng cho sự phát triển các tế bào bạch cầu giúp nhận biết và tiêu diệt các loại vi khuẩn, virus xâm nhập.
    Selen: giúp các tế bào bạch cầu sản xuất các cytokine-protein giúp loại bỏ virus gây bệnh như virus cúm ra khỏi cơ thể.
    Sắt: Cũng giống như kẽm, thiếu sắt có thể dẫn tới suy giảm hệ miễn dịch, tăng nguy cơ nhiễm trùng và nhiễm bệnh.
    Axít béo omega-3: giúp tăng cường hoạt động của các tế bào bạch cầu tiêu diệt vi khuẩn.
  • Cho trẻ ngủ đủ và tăng cường vận động để có sức đề kháng tốt
  • Vệ sinh môi trường xung quanh trẻ để tạo không gian thoáng, ấm, ít bụi bặm, không khói thuốc, khói bếp… Thường xuyên thay vỏ gối, trải nệm, chiếu, chăn, nhất là trong thời điểm giao mùa, nhiều dịch bệnh
  • Ngăn chặn sự xâm nhập của virus. Virus xâm nhập vào đường hô hấp theo đường thở và đường ăn uống nên chúng ta cần: giữ tay trẻ sạch sẽ khi ăn uống để loại trừ virus xâm nhập vào, tránh để trẻ tiếp xúc với người bệnh hoặc khi tiếp xúc nên đeo khẩu trang dự phòng vì virus có thể theo hơi thở, nói chuyện, hắt hơi mà “bắn” sang người đối diện và xâm nhập.
  • Tránh nằm điều hoà quá lạnh, giữ ấm cơ thể khi đi đường, giữ ấm cổ khi ngủ
  • Giữ vệ sinh sạch sẽ cho trẻ, vệ sinh mũi họng hàng ngày bằng dung dịch nước muối sinh lý
giữ ấm cơ thể trẻ

giữ ấm cơ thể trẻ

3. Xử trí khi trẻ bị viêm đường hô hấp

Với những bà mẹ đã nuôi 1,2 đứa con thì việc trẻ bị viêm đường hô hấp không còn xa lạ và cũng không khiến người mẹ lo lắng quá. Nhưng với những người lần đầu làm mẹ thì khi trẻ bị nhiễm bệnh, mẹ thường rất lo lắng, hoang mang, một mặt cho trẻ uống thuốc không cần thiết (như các loại kháng sinh, trước chữa cảm cúm), một mặt khác nghe theo những kinh nghiệm dân gian (như cho uống mật ong, uống lá hẹ,..). Những cách chữa trị này không phải khi nào cũng có hiệu quả. Khi trẻ có những triệu chứng viêm đường hô hấp như: ngạt mũi, sổ mũi, ho khan, chúng ta cần  đưa trẻ đi khám, bác sĩ kê đơn thuốc và sau đó điều trị, chăm sóc tại nhà.

Những biện pháp sau đây nên được thực hiện để giúp trẻ sớm vượt qua thời gian nhiễm bệnh:

  • Tăng cường cho trẻ bú mẹ hoặc bổ sung dưỡng chất đối với những trẻ đã ăn dặm
  • Tăng cường giữ vệ sinh nhà cửa, phòng của trẻ, tắm cho trẻ bằng nước ấm, thay quần áo và các đồ dùng của trẻ như gối, khăn sữa, chăn,… nhiều lần mỗi ngày (bởi quần áo và những đồ dùng của trẻ sẽ bị nhiễm khuẩn, nhiễm virus)
  • Trẻ nhỏ dưới 2 tuổi thường chưa biết tự hỉ mũi, khạc đờm nên khi bị nghẹt mũi, ho, chúng ta cần sử dụng các dụng cụ hỗ trợ lấy đờm ra. Cách tốt nhất là mua một chai nước muối xịt mũi dành cho em bé và dụng cụ hút mũi. Sau đó xịt vào mũi trẻ và hút dịch mũi chảy ra. Khoảng 2 giờ xịt 1 lần.
  • Khi bị viêm hô hấp, trẻ thường bị ho. Nếu trẻ ho ít, nhịp thở dưới 50 lần /phút, không bị khò khè, trẻ bú tốt, ngủ ngoan, không tím tái, không co rút lồng ngực thì không đáng lo. Trẻ ho vì đờm ở mũi sẽ chảy một phần ra ngoài (ở cửa mũi trẻ) và một phần chảy xuống họng làm cho trẻ bị vướng đờm, kích thích gây ho, và khàn tiếng. Chúng ta cố gắng cho trẻ khạc đờm ra hoặc giúp trẻ hút dịch đờm ra thì sẽ bớt ho ngay. Nếu trẻ ngày càng ho nhiều, bú kém, mệt mỏi, tím tái khi trẻ ho hoặc khóc, nhịp thở nhanh trên 50 lần /phút, có rút lõm lồng ngực… thì phải mang trẻ đến bệnh viện ngay.
  • Gần gũi, vỗ về và chơi cùng trẻ để trẻ vui vẻ, quên đi cảm giác mệt mỏi mà bệnh mang lại.
xịt rửa mũi cho trẻ

xịt rửa mũi cho trẻ

Những bệnh đường hô hấp rất thường gặp ở trẻ nhỏ, cũng vì vậy mà nhiều bậc cha mẹ chủ quan, không đưa con đi thăm khám, hoặc tự ý “chữa giống như lần trước”. Như vậy là không nên bởi những bệnh đường hô hấp mặc dù thường tự khỏi nhưng nếu không được quan tâm đúng mức thì cũng rất có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm như viêm phổi cấp, thậm chí dẫn đến tử vong. Chúc các bé mạnh khỏe.

Lily @ Khoa học 247., Biên soạn

Authors

Related posts

Top