Kiến thức cơ bản

Hạt vi nhựa – hiểm họa tiềm ẩn tới môi trường và sức khỏe con người

0Shares

Gần đây rất nhiều phương tiện đại chúng đưa tin về hạt vi nhựa gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người, thậm chí đã có công bố phát hiện hạt vi nhựa trong máu. Vậy chúng là gì, chúng xuất hiện do đâu, tại sao lại gây hại cho sức khỏe con người? Bài viết này cung cấp cái nhìn tổng quan về hạt vi nhựa và ảnh hưởng của chúng đến sức khỏe con người.

Hạt vi nhựa là gì?

Hạt vi nhựa là các hạt nhựa có kích thước dưới 5mm, sinh ra do sự phân rã của nhựa trong tự nhiên hoặc được con người tạo ra với nhiều mục đích. Hạt vi nhựa được phân thành hai loại: hạt vi nhựa sơ cấp (primary type) và hạt vi nhựa thứ cấp (secondary type). Trong đó, hạt vi nhựa sơ cấp là loại hạt được con người sản xuất ra nhằm đưa vào các sản phẩm sử dụng hàng ngày như: kem đánh răng, sữa rửa mặt, chất tẩy rửa…với kích thước <5mm. Theo nghiên cứu của Đại học Plymount vương quốc Anh, một tuýp sữa rửa mặt 150ml có khoảng 2,8 triệu hạt vi nhựa, và cứ một lần sử dụng sữa rửa mặt, có khoảng 94.000 hạt vi nhựa bị cuốn trôi theo đường nước thải [1].

Khác với hạt vi nhựa sơ cấp, hạt vi nhựa thứ cấp là sản phẩm của quá trình phân rã nhựa ngoài tự nhiên. Kích thước hạt vi nhựa thứ cấp từ 1μm đến 1mm, thậm chí có loại siêu nhỏ cỡ nanomet.

Thực trạng

Thống kê cho thấy, từ năm 2010 lượng rác thải ra ngoài môi trường biển là trên 8 triệu tấn/năm và khu vực tập trung nhiều nhất là châu Á.

Top 12 quốc gia có lượng xả rác thải nhựa ra môi trường nhiều nhất (ảnh: www.statista.com)

 

Người ta sản xuất các loại nhựa polyme bằng cách trùng hợp các monome. Khi các polyme bị phân rã, tạo nên các hạt vi nhựa. Khi rác thải nhựa bị vứt ra biển – và thực tế là rất nhiều rác thải nhựa đã bị vứt ra biển – theo thời gian chúng phân rã và phân tán trong nước biển. Các hạt vi nhựa có khối lượng phân tử lớn sẽ chìm xuống dưới đại dương, chúng gồm có: polyamide, polyester, vinyl clorua và acrylic. Các chất trên là thành phần hóa học của: túi nilon, các loại vải sợi nhân tạo, nhựa, ống nhựa, các loại sơn…

Túi nilon ngoài môi trường biển (ảnh: internet)

Số còn lại là các hạt vi nhựa có khối lượng nhỏ sẽ nổi lên trên bề mặt nước biển gồm poly etylen, poly propylen, and poly stiren – thành phần hóa học của dây điện, ống chịu nhiệt, bao bì, hộp xốp đựng thực phẩm…

Hộp đựng thực phẩm không được xử lý (ảnh: internet)

Một phần lượng vi nhựa ngoài biển được sinh ra do quá trình sinh hoạt của con người. Chúng ta hàng ngày sử dụng các chất tẩy rửa có chứa hàm lượng vi nhựa nhất định, sau khi sử dụng, một phần thấm xuống đất, một phần chảy ra sông, ra biển.

Kem đánh răng chứa các hạt vi nhựa và các chất phụ gia ảnh hưởng xấu tới sức khỏe (ảnh: internet)

Theo phân tích của các nhà nghiên cứu Hàn Quốc cùng với tổ chức Hòa Bình Xanh (Greenpeace) đưa ra số liệu: 90% mẫu muối ăn trên toàn thế giới có chứa hạt vi nhựa. [2]. Lượng muối nhiễm vi nhựa cao nhất trên thế giới là Đông Nam Á, cụ thể là Indonesia. Khi các sinh vật biển ăn phải các hạt vi nhựa này, với loại hạt sơ cấp sẽ gây ảnh hưởng tới đường tiêu hóa của chúng, với loại hạt thứ cấp sẽ tích tụ bên trong ruột, gan và máu của sinh vật. Theo một nghiên cứu năm 2018 của Madeleine Smith và các cộng sự, có tới 28% lượng cá tại các chợ của Makassar, Indonesia nhiễm hạt vi nhựa với kích thước > 500 μm. [3]

Tác hại

Mặc dù nghiên cứu chỉ ra rằng 90% lượng vi nhựa con người ăn vào cơ thể được đào thải qua đường tiêu hóa nhưng nó cũng tồn tại những nguy cơ tiềm ẩn. Các vi khuẩn, virus bám vào các hạt vi nhựa đi vào cơ thể người. Một số hạt vi nhựa có những đặc điểm nhất định có thể đi xuyên qua các tế bào, đến hệ bạch huyết hay hệ tuần hoàn, tích tụ chúng tại các cơ quan trong cơ thể, lâu dần sẽ ảnh hưởng đến hoạt động của các cơ quan đó.

Vòng tuần hoàn của sự ô nhiễm (ảnh: internet)

Các chất vi nhựa sử dụng cho các sản phẩm như kem đánh răng, sữa rửa mặt được cho là không gây độc hại cho con người vì chúng không phản ứng và thường không dễ dàng xâm nhập qua da. Tuy nhiên do khi sản xuất các hạt vi nhựa phải thêm rất nhiều chất phụ gia khác để làm tăng tính chất của vật liệu. Ví dụ đối với một số loại kem đánh răng, các nhà sản xuất sẽ cho triclosan vào thành phần như một chất chống viêm lợi. Khi chưa bị phân rã, chất này không gây độc cho con người, tuy nhiên khi bị phân rã, chúng có khả năng gây rối loạn hóc-môn tuyến giáp, co các khớp nối trong cơ tim và xương. Đã có nghiên cứu cho thấy chất triclosan có liên quan tới bệnh xơ gan và ung thư gan ở chuột [4]. Bên cạnh đó, các chất phụ gia khác ảnh hưởng như FD&C Blue – là chất tạo màu hay sodium lauryl sunfat – chất tạo bọt, cũng được cho là nguy hiểm với người sử dụng.

Biện pháp phòng tránh

Việc kiểm định các thực phẩm tiêu dùng hàng ngày rất phức tạp và mất nhiều thời gian. Thay vào đó chúng ta hãy chung tay bảo vệ môi trường, hạn chế sử dụng túi nilon và các hộp nhựa dùng một lần, không xả rác thải bừa bãi,… Lưu ý chọn sản phẩm không có chất phụ gia độc hại.

Lời kết

Thông qua bài viết, hy vọng đã cung cấp cái nhìn rõ nét cho quý độc giả về hạt vi nhựa và những kiến thức liên quan. Bên cạnh đó cũng mong mọi người chung tay bảo vệ môi trường, vứt rác đúng nơi quy định.

Tham khảo

[1] Microbeads in personal care products, Choice, https://www.choice.com.au/health-and-body/beauty-and-personal-care/skin-care-and-cosmetics/articles/microplastics-and-microbeads-in-toothpaste-facial-body-scrubs

[2] Microplastics found in 90 percent of table salt, National Geographic, https://www.nationalgeographic.com/environment/2018/10/microplastics-found-90-percent-table-salt-sea-salt/

[3] Microplastics in Seafood and the Implications for Human Health, NCBI, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6132564/

[4] Triclosan linked to liver damage, cancer in mice, Los Angeles Times, https://www.latimes.com/science/sciencenow/la-cleaner-hands-higher-liver-risk-20141120-story.html

Rocky Dang @ Goodliving., Biên soạn

Click to comment

Viết comment

Địa chỉ email và Số điện thoại của bạn sẽ được ẩn đi. Các ô đánh dấu * là bắt buộc điền!

The Latest

Lên đầu trang